Công dụng chữa bệnh tuyệt vời của cây bách bộ

Cây bách bộ là loại dây leo, lá mọc đối phiến lá hình tim nhọn, gân lá song song, mép lá nhẵn. Hoa tự mọc ở kẽ lá, màu vàng đỏ. Quả nang hình trứng, trong có 4 hạt. Bách bộ mọc hoang nhiều ở vùng rừng núi nước ta. Các tỉnh có nhiều Bách bộ là: Phú Thọ, Lào Cai, Thái Nguyên, Hòa Bình, Tuyên Quang, Yên Bái, Lạng Sơn, Cao Bằng, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh…

1. TÊN GỌI KHÁC CỦA CÂY BÁCH BỘ

Dây ba mươi, sam síp lạc (Tày), bẳn sam síp (Thái), pê chầu chàng (H’mông), hơ linh (K’ho), dây đẹt ác, mùi sấy dòi (Dao)

2. TÊN KHOA HỌC CỦA CÂY BÁCH BỘ

Cây bách bộ có tên khoa học là STEMONA TUBEROSA Lour thuộc họ STEMONACEAE

3. MÔ TẢ CỦA CÂY BÁCH BỘ

Dây leo thân cỏ, sống nhiều năm, có thể dài tới 5-6m. Rễ củ nhiều, nạc. Lá mọc đối hay so le, phiến lá hình tim, gân chính hình cung, nhiều gân ngang nhỏ. Hoa mọc ở kẽ lá, màu vàng lục, mặt trong đỏ tía, có mùi hôi. Quả nang, nhiều hạt.

4. MÙA HOA QUẢ CỦA CÂY BÁCH BỘ

Hoa: Tháng 3 – 5; Quả: Tháng 6 – 8.

5. BỘ PHẬN DÙNG CỦA CÂY BÁCH BỘ

Rễ củ. Thu hoạch quanh năm, tốt nhất vào mùa thu, rửa sạch, cắt bỏ hai đầu, đem đồ vừa chín hay nhúng nước sôi. Loại nhỏ để nguyên, loại to bổ dọc đôi, phơi nắng hay sấy ở nhiệt độ 50- 600C đến khô.

6. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CÂY BÁCH BỘ

Rễ chứa các alcaloid stemonin, tuberstemonin, isotuberostemonin, stemonidin, sinostemonin; glucid 2,3%; lipid 0,83%; protid 9,0%; acid hữu cơ (citric, formic, malic, succinic…).

7. TÍNH VỊ VÀ CÔNG DỤNG CỦA CÂY BÁCH BỘ

Theo đông y, củ bách bộ có vị đắng, tính hơi ấm, hơi có độc, có tác dụng nhuận phế, sát trùng, diệt sâu, trừ ngứa. Bách bộ tuy hơi ôn nhưng nhuận mà không táo, còn có thể khai tiết, giáng khí, trị ho thì không thuốc nào bằng, nhất là ho lâu ngày.

Tác dụng kháng khuẩn, long đờm. Chữa ho, giun đũa, giun kim. Ngày 4-12g, dạng thuốc sắc, cao, bột, viên. Uống liền 4- 6 ngày. Dùng ngoài sắc lấy nước rửa hoặc nấu cao bôi chữa lở ghẻ. Còn có tác dụng diệt côn trùng, bọ gậy, chấy rận.

Lưu ý:

Người tỳ vị hư nhược không nên dùng.

Khi ăn nhiều rễ cũ sẽ gây tê liệt trung khu hô hấp, có thể chết. Kinh nghiệm dân gian dùng nước gừng và uống giấm để giải cứu.

8. MỘT SỐ BÀI THUỐC TỪ CÂY BÁCH BỘ

  • Chữa trẻ nhỏ ho sốt (phế nhiệt): bách bộ, bối mẫu, cát căn, thạch cao mỗi vị đều 30g. Tán bột, mỗi lần dùng 12g. Ngày 2 lần.
  • Trị ho lâu ngày: bách bộ (rễ) 80g, giã vắt nước. Sắc lại cho dẻo quánh. Mỗi lần uống 1 muỗng canh, ngày 3 lần.
  • Trị ho nhiều: dùng bách bộ (cả dây lẫn rễ) giã vắt lấy nước cốt, trộn với mật ong, hai thứ bằng nhau. Nấu thành cao, ngậm nước nuốt từ từ.
  • Trị tự nhiên ho không dứt: bách bộ (củ rễ), hơ trên lửa nướng cho khô, mỗi lần lấy nước một ít ngậm nuốt nước.
  • Trị đau bụng do các loại trùng sán: bách bộ nấu thành cao, uống thường xuyên phòng trị các loại trùng.
  • Trị các loại côn trùng vào lỗ tai: bách bộ (sao) nghiền nát, trộn với dầu mè bôi trong lỗ tai.
  • Trị hen khí quản: Bách bộ, Tử uyển, nhân hạt Mơ, mỗi vị 10g, Bối mẫu 6g, sắc uống.
  • Trị ho gà: Bách bộ, Hạ khô thảo, mỗi vị 10g sắc uống.
  • Tẩy giun kim: Bách bộ nấu nước thụt.
  • Ngoài ra, có thể dùng bài thuốc ngâm rượu “Bách bộ tửu” trị các chứng ho: củ bách bộ xắt mỏng, sao khô cho vào túi vải ngâm trong vò rượu lấy uống dần.

Trên đây là những thông tin về cây bách bộ, bạn có thể tham khảo loại dược liệu này. Cũng rất nhiều chứng thực cho ta thấy được công dụng tuyệt vời của loại cây này trong việc điều trị bệnh. Hãy chia sẻ bài viết này cho nhiều người để họ cũng có thể tìm được loại cây thuốc quý này nhé!

Gaphaco sưu tầm & biên soạn.